Disk Kullanımı Nedir? Linux Disk Kullanımı Kontrol Etmek ve Yönetmek

Disk kullanımı, bilgisayarların en önemli noktalarından biri olmakla beraber komut satırını kullanarak görüntülenebilmektedir. Disk kullanımını görüntülemek, disk alanını boşaltmak isteyen kullanıcının hangi dosyaları silmesi gerektiğini tespit etmesini sağlamaktadır. Disk kullanımını kontrol etmek ve yönetmek için komut satırını açtıktan sonra sabit disk analizinin yapılması ve kullanılacak olan komutları birleştirerek disk alanının temizlenmesi mümkündür.

Linux Disk Kullanımı Kontrol Etmek ve Yönetmek İçin Ne Gereklidir?

Disk kullanımını yönetmek için komut satırı kullanılmalıdır. Komut satırına erişerek disk alanı kullanımı görüntülenebilir, disk alanı boşaltma ve hangi dosyaların sabit diskin büyük kısmını kapladığını görme işlemleri yapılabilmektedir. Disk yönetimi, komut satırında farklı komutlar ile yapılmaktadır.

Linux Sabit Disk Nasıl Analiz Edilir?

Sabit disk analizi için bilinmesi gereken en önemli komutları df ve du komutları olmaktadır. df, disk dosya sistemi anlamı taşıyan bir komuttur. du ise disk kullanımı anlamını taşımaktadır. Linux sisteminde bulunan ve kullanılan dosya sisteminin disk alanının görüntülenmesini sağlayan komutlardır. Komut çalıştırıldıktan sonra açılan ekranda dosya sistemi, boyut, kullanılan, kullanılabilir, kullanılan %, bağlı olduğu gibi sütunlar görülmektedir.

Linux Sabit Disk Analizinde Elde Edilebilecek Bilgiler Nelerdir?

Sabit disk analiz verileri ve anlamları aşağıda verilmiştir:

• Dosya sistemi: Filesystem olarak bilinmektedir. Dosya sisteminin ismi bu sütunda yer almaktadır.
• Boyut: Size olarak ikinci sütunda yer almaktadır. Dosya sisteminin toplam boyutunun yer aldığı alandır.
• Kullanılan: Used isimli üçüncü sütundur. Dosya sisteminde kullanılan disk alanı boyutunu gösteren bir sütundur.
• Kullanılabilir: Available olarak isimlendirilen dördüncü sütun, dosya sisteminde boş olan disk alan boyutunun gösterildiği sütundur.
• Kullanılan %: Use % ismi ile yer alan beşinci sütunda kullanılan disk alanının yüzdesine ulaşılabilmektedir.
• Bağlı olduğu: Mounted on olarak görünen son sütundur. Dosya sisteminin nereye bağlı olduğunun görünebildiği bir alandır.

df Komutları İle Disk Kullanımı İle İlgili Görüntülenebilecek Ek Seçenekler Nelerdir?

Disk kullanımı için ek seçeneklerin görüntülenmesini sağlayacak komutlar aşağıdaki gibidir:

• df -h: Disk kullanımı ile ilgili verilen daha iyi ve okunabilir formatta gözükmesini sağlayan bir komuttur. Komut çalıştırıldıktan sonra gösterilecek olan disk boyutu GB olmaktadır. Disk boyutunun 1 GB’tan daha düşük olması durumunda ise MB ya da B ile boyut gösterimi olmaktadır.
• df -m: Dosya sistemi kullanımının MB cinsinden gösterilmesi için kullanılacak olan komuttur.
• df -k: Dosya sistem bilgisinin KB cinsinden gösterilmesini sağlayan komuttur.
• df -T: Dosya sistem türünün gösterilmesi için kullanılmaktadır. Komut çalıştırıldıktan sonra dosya sistem türü ayrı bir sütunda gözükmeye başlamaktadır.
• df -ht/home: Belirli bir dosya sistemi hakkında bilgi edinmek için kullanılacak olan komuttur. Bilgiler insanın okuyabileceği formatta gözükmektedir.
• df –help: Çalıştırılabilecek kullanışlı komutların ve bu komutlar hakkındaki bilgilerin görülmesini sağlayan bir komuttur.

du Komutu Nedir?

du; disk kullanımı yani disk usage anlamına gelen bir komuttur. Dosya ve dizinlerin disk kullanımları ile ilgili bilgi edinmek için kullanılacak olan bir komuttur. Dosya ve klasör disk kullanımı için bilgi toplanmasına yönelik yinelemeli bir olasılık sağladığından tercih edilen, faydalı bir komuttur. Belirli bir klasöre bakmak, içindeki içerikler ile beraber bilgilere ulaşmak istendiğinde kullanılması tercih edilmektedir.

du Komutunun Kullanışlı Seçenekleri Nelerdir?

du komutunun kullanımı aşağıda açıklanmıştır:

• du /home/user/Desktop/: Masaüstünü görmek için kullanılan bir komuttur. Masaüstündeki klasörlerin ve dosyaların disk kullanımları ile ilgili detaylı bilgi edinilmesini sağlamaktadır.
• du -h /home/user/Desktop/: Masaüstündeki dosya ve klasörlerin disk kullanımlarının daha okunabilir şekilde görünebilmesi için çalıştırılan bir komuttur.
• du -sh /home/user/Desktop/: Belirtilen bir klasörün toplam boyutunun görünmesini sağlayan komuttur. Komut bu hali ile masaüstünün toplam boyutunun görünmesini sağlamaktadır.
• du -m /home/user/Desktop/: Disk kullanımının megabyte cinsinden görülmesini sağlayan bir komuttur. Eğer KB cinsinden görüntülenmesi isteniyor ise; komuttaki -m yerine -k yazılmalıdır.
• du -h –time /home/user/Desktop/: Görüntülenen dosya ve klasörlerin son değiştirilme tarihleri hakkında bilgi alabilmek için kullanılan bir komuttur.

Disk Alanını Boşaltmak ve Nelerin Silinmesi Gerektiğine Karar Vermek İçin Kullanılabilecek Komutlar Nelerdir?

Disk alanını temizlemek için bilinmesi gereken komutlar ve bu komutların birleştirilerek kullanılan durumları şu şekildedir:

• Disk alanını boşaltmak ve hangilerinin silinmesi gerektiğine karar verebilmek için öncelikle disk bölümünün en yaralı kısmının kontrol edilmesi gerekmektedir. df komutu ile disk bölümünün yaralı olan bölümünün tespit edilebilmesi mümkün olmaktadır.
• du -h /home/user/Desktop/ | sort -rn komutu ile öncelikle masaüstündeki dosya ve klasörler listelenmekte ve insan tarafından okunabilir şekilde bu liste hazırlanmaktadır. Sonrasında sort komutu sayesinde dosya ve klasörlerin büyükten küçüğe doğru sıralanması sağlanmaktadır. Disk alanı boşaltılması gereken yeri daha kolay tespit edebilmek ve bu noktaya odaklanabilmek için kullanılan bir komuttur.
• du -h /home/user/Desktop | grep ‘^\s*[0-9\.]\+G’ komutunu çok sayıda küçük dosyası bulunan ve büyük dosyaları filtrelemek isteyenler tercih edebilmektedirler. Komutta bulunan +G ile en az 1 GB’tan daha büyük olan dosyaların gösterilmesi sağlanabilmektedir. Görüntülenmek istenen dosya boyutlarına göre +G yazan kısmın yerine +M yazılarak bir MB’tan daha büyük dosyaların listelenmesi de sağlanabilmektedir.
• Belirli türdeki dosyaların hariç tutulmasını sağlayarak istediği dosyaları listelemek isteyenler, –exclude = “*.bin” komutu ile hariç tutmak istedikleri dosyaları belirtebilmektedirler. Komutun du komutu ile beraber kullanılmasına örnek vermek gerekir ise; du -h / home / kullanıcı / Masaüstü / –exclude = “*.txt” | sort -rn komutu kullanıldığında, mevcut listeden .txt dosya türünün dışlanması istenmiş olmaktadır.

Linux Disk Kullanımında Disk Bölümleme ve Biçimlendirme Nasıl Yapılır?

Disk bölümleme ve biçimlendirme işlemi için kullanılan en popüler komut fdisk komutu olmaktadır. fdisk ve mkfs komutu ile yapılabilecekler aşağıda belirtilmiştir:

• fdisk l: Sistemdeki disklerin listelenmesi için kullanılan bir komuttur. Diskler ve disklerin bölümleri ile ilgili bilgi veren bir komut olma özelliğini taşımaktadır.
• fdisk /dev/sdb: Komut disk işlemleri için komut arayüzünün açılmasını sağlayan bir komuttur. Açılan komut arayüzünde kullanılacak olan komutlar ile ilgili bilgi almak için -m, disk üzerindeki bölümleri listelemek için -p, disk üzerindeki bölümlerin silinmesi ya da biçimlendirilmesi için -d, yeni bir disk bölümü oluşturmak için -n, disk bölümleme yapıldıktan sonra diskin biçimlendirilmesi için -w eklenmelidir.
• mkfs -t <dosya_sistemi> </dev/disk_adi>: Disk biçimlendirme işlemi yapıldıktan sonra uygun dosya sisteminin belirlenmesi için kullanılan komuttur.

Linux’ta Diskte Yer Kalmaması Durumunda Ne Olmaktadır?

Linux’ta disklerdeki alanın bitmesi halinde, izlenmesi gereken adımlar şöyledir:

• Linux sistem yedekleme araçlarından herhangi bir tanesi ile önemli dosyaların yedeklenmesi gerekmektedir.
• Du komutu ile dosyaların ya da dizinlerin diskler üzerinde kapladıkları maksimum alan kontrol edilmelidir.
• Önemi bulunmayan ve gelecekte rm komutu ile kullanılmayacak olan dosyaların depolama disklerinden silinmesi gerekmektedir. Dosyaların silinmesi için fslint aracından da yararlanılabilmektedir.
• Kök kısmının doluyor olması halinde, LVM’yi kullanarak bu kısmın boyutlandırılması da sağlanabilmektedir.

Disk kullanımını düzenlemek için dosyaların silinmesi durumunda, silinen dosyaların Linux’ta kurtarılabilmesi mümkün olmaktadır.